METRO - December 1999

LIEVER CONTANT GELD 
DAN TWINTIG KOEIEN

TIEN JAAR NA HE COMMUNISME WERKEN 
SOMMIGE MONGOLIERS TWEE KEER ZO HARD

By Max Paumen

Standbeelden van Lenin staan in Mongolie overal nog fier overeind. Geld om ze weg te halen is er niet. Net als alle voormalige communistische landen, heeft Mongolie te kampen met economische problemen. Armoedebestrijding heeft vooral op kleinschalige wijze plaats. "Ik heb twintig koeien en dertig schapen verdiend. Dat is genoeg om mijn lening af te lossen."

Een sneeuwbui heeft Ulaanbaatar, de hoofdstad van Mongolie, voorzien van een sprookjesachtige witte deken. De oranje zon zakt achter de bergen en de temperatuur daalt snel. Achter de betoverende sneeuwlaag gaat een harde wereld schuil. In het centrum van de stad staat de Pedagogische Staatsacademie, een rode in sovjetstijl opgetrokken kolos. In de spelonken van dit gebouw zit Bagee tegen de verwarmingsbuizen aallgeleund. Samen met zo'n twintig , andere daklozen brengt hij hier de nacht door. Bagee komt uit Khovsgol in Noord-Mongolie. Een gebid met kristalheldere meren en uitgetrekte bossen. In de zomer zijnde steppen er intens groen. Dat is ook de tijd dat er veel toeristen zijn. "Ik werk als gids", vertelt Bagee, "maar in de winter zijn er geen toeristen en daarom ben ik naar de stad gekomen om werk te zoeken."

HET OVERNACKTEN IN DE KELDERS

van Ulaanbaatar is niet zonder gevaar. "Straatkinderen zijn erg agressief. Ze proberen's nachts je schoenen enjejas te stelen."

In Mongolie viel tien jaar geledenhet communisme. Ooit was Mongolie het centrum van het a grootste rijk dat de wereld heeft gekend. Dzjengis Khan wist in de 13e eeuw zijn nomadenvolk tot een eenheid te smeden. Op snelle paarden veroverden zijn legers een gebied dat zich uitstrekte van Zuid-Korea tot aan Hongarije. Van 1280 tot 1350 wist dit imperium zich te handhaven. Daama verschrompelde het langzaam. Het dieptepunt lag begin deze eeuw. Toen dreigde het Mongoolse volk zelfs uit te sterven. Het land telde nog maar zeshonderdduizend inwoners. onder wie honderdduizend boeddhistische monniken. Officieel leefden ze celibatair maar in werkelijkheid hielden zeer een uitgebreid seksleven op na. Door het veelvuldig bezoeken vanrzaakte prostituees. Veroorzaakten ze een syfilis-epidemie waaraan het volk bijna ten onder ging.

"Zuur genoeg was de komst van de Sovjets in 1921 de redding Development Programme (UNDP) -in Mongolie. "Tot in de verste uithoeken van dit dunbevolkte land kwamen er scholen en ziekenhuizen." Begin 1990 kwam er met een fluwelen revolutie een einde aan 69 jaar Sovjet-overheersing. De mensen kregen hun vrijheid terug, maar de economie stortte in omdat de Russische afzetmarkt kwam te vervallen en de aanvoer van grondstoffen stopte.

De omschakeling naar een markteconomie is nog steeds een pijnlijk proces, hoewel de economie sirids 1995 gemiddeld met vier procent per jaar groeit. Desondanks behoort 35 procent van de bevolking tot de categorie zeer arm met een schamel maandloon van dertig gulden per maand of minder. Dat zijn vooral ouderen,ongeschoolden, werklozen en alleenstaande moeders. Hoewel het al percentage armen sinds 1995 met een procent afnam, worden de inkomensverschillen steeds groter.

DE MONGOOLSE REGERING laat het afweten op het gebied van armoedebestrijding. vindt Sukhjargalmaa. "De heersende mening is: wie arm is, za1 wellui zijn." Er is een nationaal armoedebestrijdingsprogramma, maar het doel dat in 2000 het aantal armen tot tien procent is gedaald, wordt bij lange na niet gehaald. "De Wereldbank en de UNDP hebben samen 34 miljoen gulden aan dit programma bijgedragen. Dat geld wordt vooral gebruikt voor renteloze leningen aan startende kleine bedrijfjes." Ook de Nederlandse overheid geeft hiervoor geld.

In Mandalgobi woont Negid(49), een alleenstaande moeder met acht kinderen. Een ijskoude zandstorm raast om haar ger, de traditionele nomadentent waarin ze woont, net zoals de meerderheid van haar landgenoten. Binnen is het heerlijk warm, want Negid stookt in haar kachel zelfgeproduceerde briketten. "Met vijf briketten blijft het hier acht uur warm", vertelt ze trots. Met een subsidie van de UNDP heeft ze dit brikettenbedrijfje opgezet. Buiten in de snijdende wind laat ze het apparaatje zien waarmee ze blokken brandstof perst uit een mengsel van kolengruis, mest en water. Gisteren heeft ze er nog drieduizend Verkocht a twintig togrog, vier cent. "Het is milieuvriendelijke brandstof. En we ruimen met het verzamelen van mest ook nog eens de omgeving op." Ze verdient Zo'n 15 duizend togrog per maand met de Verkoop van de briketten. "lk heb van het verdiende geld meubels kunnen kopen en ik kan er de School van de kinderen van betalen."

Negids oudste twee kinderen zijn pas geleden naar Ulaanbaatar vertrokken om werk te zoeken. "In de zomer komen ze weer naar huis om me te helpen. Want in de winter ligt de productie van briketten sill vanwege de vorst."

L. Otgontsegtsegls verantwoordelijk voor armoedebestrijding in de provincie Mandalgobi. "De allerarmsten kunnen van particuliere banken geen lening krijgen. Ze hebben geen bezittingen die als onderpand kunnen dienen. Daarom zijn UNDP en de Wereldbank in dat gat gesprongen. Ze stellen wel eisen. Zo mag van de lening geen vee worden gekocht om herder te worden. Want de geldverstrekkers vinden dat het te lang duurt voordat je daar winst op maakt en zien weinig toekomst in het herderschap."

Mongolie telt 420.000 nomadische herders, op een totale bevolking van 2,5 miljoen. Ze verdienen samen 32 procent van het nationale inkomen. Hun aantal is sinds de privatisering van het vee in 1992 verdrievoudigd. Veel werklozen proberen een nieuw bestaan als herder op te bouwen, maar slagen daarin moeilijk; de gemiddelde herder heeft tachtig stuks vee en dat is amper voldoende om het hoofd boven water te houden. De veestapel (kamelen, paarden, koeien, schapen en geiten) is bovendien in een paar jaar gegroeid van 24 naar 33 miljoen dieren. Hierdoor dreigt er op sommige plekken overbegrazing.

GZOLjARGAL BATSAIKAN is dan ook geen herder geworden, maar heeft samen met een compagnon een timmermansbedrijfje opgezet. Van de Wereldbank ontvingen ze een jaar geleden een lening vaR 500.000 togrog (duizend gulden). In een vervallen fabriekshal aan de rand van Mahdalgobi is Batsaikan een kast oranje aan het verven. Stralen zonlicht vallen schuin door de ramen naar binen. In de hal staan allerlei machines die ooit door de fabriek werden gebruikt die hier tot 1991 stond. Eind december moet hij de lening aflossen. "Dat lukt wel",zegt hij vol vertrouwen, "want we hebben dertig schapen en twintig koeien bij elkaar verdiend. Die leveren op de markt meer dan vijfhonderd dollar op." Wat zijn inkomen is, kan hij moeilijk zeggen omdat de meeste klanten met vee betalen. "We hebben eigenlijk liever contant geld, want dieren kunnen ziek worden of doodgaan."

Mongolie heeft een grote informele economie, waarin veel ruilhandel plaatsheeft. Daarom is het inkomen per hoofd van de bevolking, dat offici eel op 740 gulden per jaar ligt, moeilijk te becijferen. "Het is waar dat veel Mongoliers het siecbter hebbengegen na de val van het communisme", vertelt Oidor Enhtuya. Hij is parlementslid voor de Mongolian National Democratic Party (MNDP), de partij die samen met sociaal democratische partij (MDP) een coalitieregering vormt. "Ze moeten nu twee keer zo hard werken om in leven te blijven. Ook in sociaal opzicht is de maatschappij een stuk harder geworden, Je kunt elkaar niet meer zo goed vertrouwen als tien jaar geleden", constateerl ze.

"Maar ik proef vooral op het platteland een verandering. Het enthousiasme om een eigen bedrijf te beginnen, is groot. De mensen krijgen de principes van de markteconomie langzaam onder de kni. Hoewel ze het materieel slechter hebben, is het gevoel het lot in eigen handen te hebben een groot goed na zeventig jaar communisme. Daarom moeten we niet altijd de nadruk op de armoede leggen. Een herder vertelde me dat hij vroeger vaak medailles kreeg omdat hij 'beste herder' was. Maar wat had hij daar aan? Als zijn vrouw zwanger was, mocht hij geen traditionele lamssoep voor haar maken. Want de beesten waren niet vanhem. Nu mag hij zelf weten wat hij met zijn dieren doet."


BACK HOME